«Nel bel mezzo della parola giorno/ vedremo nascere il giorno»: quattro poesie di Sohrāb Sepehri tradotte da Francesco Occhetto

 

Verso il giardino dei viandanti d’amore

Invocami
poiché ho cara la tua voce.
Là nel sottosuolo germogliante, della dolce
tristezza del raro muschio essa è la tumida essenza.

Più ancora del languore di una svagata
litania che sfuma nel vicolo, in questa quieta
profondità del meriggio son solo.
Tu vieni e rovista la mia immensa solitudine.
Tutt’altro che la notturna armata
delle tue sembianze aspettava.
Ma anche questo è il destino dell’amore.

Siamo soli.
Vieni e insieme saccheggiamo la vita,
per dividerci ancora in altri trafugamenti.
Vieni che proviamo a interrogare le frange di una roccia.
Vieni che tutte subito scopriamo le cose.
Le lancette d’acqua nel quadrante della vasca zampillano,
vedi? Trasformano in sabbia il tempo.
Vieni perciò a disfarti come una parola
sull’abisso del mio silenzio.
Qui, nel palmo delle mie mani vieni
a imbevere il luminoso corpo dell’amore.

Scaldami
(come quando solo e tremante
vidi avvicinarsi le nuvole, e poi la pioggia
battere forte il deserto del Káshán,
allorché nel ventre di uno scoglio trovai riparo
e nell’incendio di un papavero calore).

Proteggimi dall’offuscarsi delle vie
dal timore del moltiplicarsi del dubbio e dei fiammiferi.
Dalla consistenza di pietra del secolo.
Vieni e più non temerò le capitali
dove brucano le gru gli oscuri tappeti d’erba.
Come varco al cadere di una pera spalancami
in questo tempo di gloria per l’acciaio.
Lontano dall’oscuro tormento dei metalli
cullami sotto un ramo.
E se arriva la sentinella della cava del sole, avvisami,
così da destarmi sotto impulso delle tue dita
al sorgere di un gelsomino.
Mi racconterai delle bombe cadute
mentre dormivo. Delle guance bagnate, mentre dormivo.
Oh dimmi: quanti gabbiani fuggirono dal mare.
E mentre i sogni del bambino calpestava il carro armato,
a quale trasognata pace legava il canarino
il suo giallo concerto.
Di quanto fu salvato agli ancoraggi raccontami.
Della fragranza e della dolce sonata di polvere da sparo
la scienza che ne fu responsabile.
E a quale visione, del misterioso sapore del pane,
il palato messianico condusse.
L’indizio di un giardino così potrai toccare,
come l’alba la riscalda il sole equatoriale.

 

Da verde a verde

Nella presente oscurità
mi immagino un agnello luminoso
che l’erba della mia stanchezza venga a pascolare.

Nella presente oscurità
perlustro lo svolgersi acquoso delle mie braccia
quando le remote orazioni dell’Uomo
inumidivano al di sotto della pioggia.

Nella presente oscurità
squarciavo i portoni ai prati oltrepassati,
alle icone dorate che scoprimmo
sopra i muri delle favole regali.

Nella presente oscurità
meditavo le radici
e svolgevo, allo zampillante ciuffo della morte
l’insegnamento dell’acqua.

 

Dove sta la goccia dell’illusione?

Scossi la testa:
un volteggiare d’ape nella mia immaginazione
o una falcata di nube sdruciva il mio sogno?
Rabbrividente risveglio
nell’appressarsi di una melodia, equoreo dondolio
che in brillantezza sfida l’impenetrabilità della pietruzza,
mi levai dalle regioni del tempo.
Il silenzio quel glorioso istante
mi arenava sulle labbra.
Di un rettile balenò lo sguardo nel tesoro dell’erba:
ne dissetarono gli occhi le perenni stagnazioni.
Il trascinarsi dell’ombra di un falco in volo sulla terra
e di una colomba la visione nell’acquata del sole.
Oh immenso panorama, ti sia campo di parata lo slargo del mio raggio!
Ma dove sta la goccia dell’illusione, in tale meravigliato ardore?
Fuggita dalle ali è l’oscurità dei voli.
Sospirata dal petalo è l’impronta dell’ape.
E pure inoltrandomi nel fresco della vegetazione
l’umidezza di alcun tremore scopro tra le dita.
Guadagno la corsa dell’acqua,
l’invisibilità dei due limiti essa mi sussurra.
Fa sbocciare a metà gli enigmi come spaccata melagrana.
Il seme del mio scompiglio comprenda anche tu,
o giovane virgulto appena sbocciato!
Sia lode a te, svanente attimo!
Un’ape danza nella tua sterminatezza.

 

Sino in fondo alla sostanza

Stanotte
di stravaganti sogni si aprirà
l’ingresso, verso il durevole delle parole.
Mormorerà il vento.
Schianterà la mela giù,
le meraviglie della terra rigirando,
sino in fondo alla sostanza l’ascoso reame delle tenebre.
Rovinerà la cupola di un sortilegio.
L’occhio
la malinconica sapienza assorbirà dei vegetali.
Un’edera a Dio si attorcerà sino a conquistarlo.
E il mistero così trabocca.
L’ascetico rizoma del tempo marcirà.
Fulgore l’ascia dei poemi d’acqua
avrà
lungo le strade d’ombra,
e nuova sapienza il cuore dello specchio.

Stanotte
il respiro dell’amico
ninnerà l’arbusto del senso,
in sfrondarsi di stupore.

Sino in fondo alla notte, il gaio
pulviscolo della solitudine
sfamerà un insetto.

Nel bel mezzo della parola giorno
vedremo nascere il giorno.

___________________

di seguito i testi originali in lingua persiana

 

*

به باغ ھم سفران

ص دا كن مرا
ص داي تو خوب است
ص داي تو سبزينه آن گياه ع جيبي است
. كه در انتھاي ص ميميت حزن مي رويد

در ابعاد اين عصر خاموش
. من از طعم تص نيف در متن ادراك يك كوچه تنھا ترم
بيا تا برايت بگويم چه اندازه تنھايي من بزرگ است
. و تنھايي من شبيخون ح جم ترا پيش بيني نمي كرد
. و خاص يت عشق اين است

، كسي نيست
بيا زندگي را بدزديم، آن وقت
ميان دو ديدار قسمت كنيم
بيا با ھم از حالت سنگ چيزي بفھميم
بيا زودتر چيزھا را ببينيم
ببين، عقربكھاي فواره در ص فحه ساعت حوض
زمان را به گردي بدل مي كنند
بيا آب شو مثل يك واژه در سطر خاموشي ام
.بيا ذوب كن در كف دست من ج رم نوراني عشق را

در اين كوچه ھايي كه تاريك ھستند
. من از حاصل ضرب ترديد و كبريت مي تر سم
. من از سطح سيماني قرن مي تر سم
. بيا تا نتر سيم از شھرھايي كه خاك سياشان چ راگاه ج رثقيل است
. مرا باز كن مثل يك در به روي ھبوط گ لابي دراين عصر معراج پولاد
. مرا خواب كن زير يك شاخه دور از شب اصط حكاك فلزات
. اگر كاشف معدن ص بح آمد، ص دا كن مرا
. و من، در طلوع گل ياسي از پشت انگشت ھاي تو، بيدار خواھم شد
و آن وقت
. حكايت كن از بمب ھايي كه من خواب بودم، و افتاد
. حكايت كن از گونه ھايي كه من خواب بودم، و تر شد
. بگو چند مر غابي از روي دريا پريدند
در آن گير و داري كه چرخ زره پوش از روي رؤياي كودك گذر داشت
. قناري نخ آواز خود را به پاي چه اح ساس آسايشي بست
. بگو در بنادر چه اجناس معص ومي از راه وارد شد
. چه علمي به موسيقي مثبت بوي باروت پي برد
. چه ادراكي از طعم مجھول نان در مذاق ر سالت تراويد

از سبز به سبز

من در اين تاريكي
فكر يك بره روشن ھستم
. كه بيايد علف خ ستگي ام را بچ رد

من در اين تاريكي
امتدادتر بازوھايم را
زير باراني مي بينم
. كه دعاھاي نخ ستين بشر را تر كرد

من در اين تاريكي
،در گشودم به چمن ھاي قديم
. به ط لايي ھايي، كه به ديواراساطير تماشا كرديم

من در اين تاريكي
ريشه ھا را ديدم
.و براي بته نورس مرگ، آب را معني کردم

* * *

کو قطرۀ وھم؟

:سر بر داشتم
زنبوری در خيالم پر زد
يا جنبش ابری خوابم را شکافت؟
در بيداری سھمناک
،آھنگی دريا ـ نوسان شنيدم
به شکوه لب بستگی يک ريگ
.و از کنار زمان بر خاستم
ھنگام بزرگ
.بر لبانم خاموشی نشانده بود
:در خورشيد چمن ھا خزنده ای ديده گشود
.چشمانش بيکرانی برکه را نوشيد
بازی، سايۀ پروازش را به زمين کشيد
.و کبوتری در بارش آفتاب به رؤيا بود
!پھنۀ چشمانم جولانگاه تو باد، چشم انداز بزرگ
در اين جوش شگفت انگيز، کو قطرۀ وھم؟
.بال ھا، سايۀ پرواز را گم کرده اند
.گلبرگ، سنگينی زنبور را انتظار می کشد
،به طراوت خاک دست می کشم
.نمناکی چندشی بر انگشتانم نمی نشيند
،به آب روان نزديک می شوم
.نا پيدايی دو کرانه را زمزمه می کند
.رمز ھا چون انار ترک خورده نيمه شکفته اند
!جوانۀ شور مرا در ياب، نو رستۀ زود آشنا
!درود، ای لحظۀ شفاف
. در بيکران تو زنبوری پر می زند

* * * *

تا انتھا حضور

امشب
در يك خواب ع جيب
رو به سمت كلمات
. باز خواھد شد
. باد چيزي خواھد گفت
،سيب خواھد افتاد
،روي او صاف زمين خواھد غلتيد
. تا حض ور وطن غايب شب خواھد رفت
. سقف يك وھم فرو خواھد ريخت
چشم
. ھوش مح زون نباتي را خواھد ديد
. پيچكي دور تماشاي خدا خواھد پيچيد
. راز، سر خواھد رفت
. ريشه زھد زمان خواھد پوسيد
سر راه ظلمات
لبه ص حبت آب
،برق خواھد زد
. باطن آينه خواھد فھميد

امشب
ساقه معني را
،وزش دوست تكان خواھد داد
. بھت پرپر خواھد شد

ته شب، يك حشره
قسمت خ رم تنھايي را
. تج ربه خواھد كرد

داخل واژه ص بح
. ص بح خواھد شد

 

 

NOTIZIA

Sohrab Sepehri

Sohrāb Sepehri (1928 – 1980) è stato un poeta, scrittore e pittore iraniano, tra le personalità più importanti della letteratura persiana contemporanea. Nato a Káshán – dove ne è tuttora visitabile, nel cimitero locale, la tomba – da genitori entrambi legati all’ecumene sufi, si trasferisce a Tehran ove compie i primi studi alla Scuola di Belle Arti. Nel 1951, a soli ventitré anni, pubblica la raccolta in versi “La morte del colore” ( Marg-e rang); parte per l’Europa, stabilendosi poi a Parigi, nel 1957. Qui si iscrive all’Accademia per perfezionare la tecnica della litografia. Dal temperamento melanconico e introspettivo, sin dalla giovinezza non si interessa particolarmente alla politica dei suoi tempi, prediligendo lo studio della mistica e delle religioni. Spinto da tali interessi, visita l’India e il Pakistan nel 1964, approfondendo le scuole induista e buddhista. Nel frattempo pubblica la raccolta destinata a divenire la sua più celebre: “Il rumore dei passi dell’acqua” (Sedáy-e páy-e áb). Del 1969 è la partecipazione alla Biennale di Parigi e l’esposizione di alcune sue tele a New York; importante il volume degli “Otto libri” ( Hasht Ketáb), uscito nel 1977, nel quale confluiscono tutte le poesie scritte sino ad allora, con l’aggiunta di qualche inedito. “Noi nulla, noi sguardo” (Mā hich, mā negāh) è la sua ultima opera in versi, pubblicata sempre nel 1977, tre anni prima della  prematura scomparsa, avvenuta a Tehran nell’aprile 1980 per leucemia.

 

Francesco Occhetto (1996), dopo essersi laureato in Lettere presso l’Uniupo, è studente di Scienze orientalistiche presso l’Alma Mater Studiorum di Bologna. Si occupa di poesia, traduzione e storia delle religioni; in tale contesto ha approfondito lo studio della civiltà religiosa e letteraria dell’Iran. Redattore di “NC”, cura la rubrica di traduzioni. Vive nel Roero, l’amata terra dei suoi antenati.

Back to Top